Maltepe Üniversitesi'nde “Kuantum Yüzyılı” Etkinliği Yapıldı!

UNESCO tarafından 2025 yılının “Uluslararası Kuantum Bilimi ve Teknolojisi Yılı” ilan edilmesi münasebetiyle ve 24 Kasım Öğretmenler Günü’ne ithafen, Maltepe Üniversitesi’nde 24-25 Kasım 2025 tarihlerinde “Kuantum Yüzyılı: Evrenin Gizemlerinden Modern Teknolojilere”  konulu bir etkinlik düzenlendi.

Dünyaca ünlü seçkin bilim insanlarının katılımıyla gerçekleştirilen bu etkinlikte, yüz yıl önce ortaya konulan kuantum mekaniğinin nasıl büyük bir bilimsel ve teknolojik devrime yol açtığı ele alındı. Ayrıca günümüzde kuantum süperpozisyon ve kuantum dolanıklık gibi daha kırılgan olguların mühendislik kaynağı olarak kullanımı ve bunun sonucunda insanlığın ikinci bir kuantum devrimine hızla yaklaşması, çağrılı bilimsel-teknik ve popüler konuşmalarla tartışıldı.

Ana hedef kitlesi lise öğrencileri olan bu etkinliğe, devlet ve vakıf okullarından toplamda 1000’den fazla liseli öğrenci ile çok sayıda öğretmen, üniversite öğrencisi ve öğretim üyesi katılım sağladı. UNESCO, söz konusu etkinliği dünyada “Kuantum Yüzyılı” kapsamında düzenlenen önemli etkinlikler listesine eklerken ilgili duyurularını kendi sitesinde de yayınladı.

Etkinliğin açılış konuşmasını Maltepe Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Edibe Sözen Çetintaş yaptı. Dünyada bir teknolojik yarış olduğunu belirten Çetintaş şöyle konuştu: “Artık petrole değil, teknolojiye sahip olan ülkeler diğerlerine göre daha üstünlük kazanacaktır. Bu nedenle bir an önce teknolojide yenilikler ortaya koymak zorundayız.”

Çetintaş’ın ardından kürsüye çıkan Maltepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Alikram Nuhbalaoğlu, başta Başöğretmen Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere tüm öğretmenlerin 24 Kasım Öğretmenler Günü’nü kutladı. Ayrıca Maltepe Üniversitesi ve birçok değerli eğitim kurumunu kurarak ülkesine üstün hizmet eden Sayın Hüseyin Şimşek Bey’e de minnet duygularını ifade etti. 

Temel bilimsel bilgi üretimi inanılmaz boyutlara ulaşmıştır

“Kuantum Yüzyılında Çığır Açan Yeni Gelişmeler” başlıklı sunumuyla konuşmasını sürdüren Nuhbalaoğlu şöyle devam etti: “Bugün bizler insanlık tarihinin çok özel bir zaman diliminde yaşamaktayız. Temel bilimsel bilgi üretimi inanılmaz boyutlara ulaşmıştır. Bu bilgilerin ilgili alanlara akışı muazzam teknolojik ve endüstriyel kalkınmaya yol açmaktadır.”  Bazı çarpıcı örneklerden de bahseden Nuhbalaoğlu, tüm bu gelişmelerin zemininde kuantum mekaniğin ortaya koyduğu yasaların olduğunu ifade etti.

Kuantum,  kuantumla test edildi

Kuantumun 100. yılına damga vuran en önemli deneylerden birinin, MIT’li fizikçilerin gerçekleştirdiği ünlü çift-yarık deneyinin kuantum versiyonu olduğunu vurgulayan Nuhbalaoğlu şöyle konuştu: “Tek bir atomun yarık olarak kullanıldığı bu deneyde aslında kuantum, kuantumla test edildi ve ışığın aynı anda görülmesi imkânsız iki kimliğe (parçacık/dalga) sahip olduğu doğrulandı. Bu deney, yaklaşık bir asır önceki Einstein–Bohr tartışmasında Bohr’un belirttiği üzere kuantum dünyasını yöneten yasaların temelinde kuantum-mekaniksel belirsizlik ilkesinin bulunduğunu bir kez daha göstermiş oldu.”

Maltepe Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. İhsan Yılmaz ise “Günümüzde Kuantum Teknolojik Gelişmeler” başlıklı konuşmasında kuantum alanındaki güncel gelişmelerden ve belirleyici noktalarından bahsetti.

Bu teknoloji yeni malzemeler, daha dayanıklı köprüler ve daha hızlı uçaklar demektir

Kuantum bilgisayarların potansiyeline dikkat çeken Yılmaz, şunları kaydetti: “Kuantum bilgisayarlar, süperpozisyon ve kuantum dolanıklık sayesinde klasik bilgisayarların tek tek denemesi gereken milyarlarca olasılığı aynı anda işleyebilecek kapasiteye ulaşacaktır. Bu durumda bilim insanlarının yeni ilaçları keşfetmesi artık yıllar sürmeyecek, çok daha kısa sürede gerçekleştirilebilecektir. Bu teknoloji, özellikle kanser araştırmalarında devrim niteliğinde sonuçlar doğuracaktır.  Benzer şekilde bu teknoloji yeni malzemeler, daha dayanıklı köprüler ve daha hızlı uçaklar demektir.”

Etkinliğin ikinci günü Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Özgür Müstecaplıoğlu’nun “Üniversite Öncesi Kuantum Eğitimi” başlıklı sunumuyla başladı. Maltepe Üniversitesi’nin güzel ortamında düzenlenen bu etkinlikte konuşmaktan büyük bir memnuiyet duyduğunu ifade eden Müstecaplıoğlu, 1994 yılında yapılan bazı kuramsal çalışmaların kuantum bilgisayarların potansiyelini ortaya koyduğunu, bu potansiyelin anlaşılmasıyla birlikte hem devletlerin hem de özel şirketlerin alana yatırım yapmaya başladığını vurguladı.

Kuantum teknolojilerinde ve AR-GE sektöründe bugün çok sayıda iş olanağı vardır

Kuantum teknolojileri alanında yeni ilaçların geliştirilmesi, kanser aşılarının bulunması ve daha güçlü piller üretilmesi gibi çok büyük bir potansiyel bulunduğuna işaret eden Müstecaplıoğlu, gidilecek daha çok yol olduğunun altını çizdi. Öğrencilerin kariyerlerinde kuantum alanını seçmesine ilişkin de konuşan Müstecaplıoğlu, şöyle devam etti: “Kuantum alanında faaliyet gösteren şirketlerin çoğunluğu startup ölçeğinde işletmelerden oluşuyor. IBM gibi büyük şirketler de bu alanda aktif olarak yer alıyor. Fizik ve teknoloji alanlarında kendini geliştiren ve araştırmaya açık öğrenciler için, kuantum teknolojileri ve AR-GE sektöründe günümüzde hızla genişleyen pek çok iş olanağı vardır.”

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Bozbey “Kuantum Kuşağı ve Hesaplama Devrimi” başlıklı sunumunda, kuantum bilgisayarların her an bir dönüm noktasına ulaşabilecek bir gelişim sürecinde olduğunu vurguladı ve bu konuda dünyadaki son gelişmeleri aktardı.

Kuantum çağına doğanlar ve bu çağda yetişenler, kuantum teknolojilerindeki büyük dönüşümlerin mimarı olacaklar

Bozbey, şu anda teknoloji dünyasında öne çıkan gelişmelerin, dijital çağa doğan dijital nesil tarafından şekillendirildiğine dikkati çekerek, sözlerini şöyle sürdürdü: “Kuantum çağına doğanlar ve bu çağda yetişenler, kuantum teknolojilerindeki büyük dönüşümlerin mimarı olacaklar. Bizim görevimiz ise gençlere bu imkânları ve altyapıları sunmak, onların bu dönüşümleri hayata geçirebilecekleri ortamları hazırlamaktır.” Yurt dışında lise düzeyinde kuantum eğitimlerinin başladığını da vurgulayan Bozbey, bu eğitim ve programların etkisiyle artan ilginin, alandaki iş gücü açığını kapatmayı hedeflediğini ifade etti.

Son olarak Boston Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Alexander Sergienko, çevrim içi katıldığı etkinlikte “Kuantum Mekaniği Teknolojiyi ve Yaşamımızı Daha İyi Hale Getirebilir mi?” başlıklı bir sunum gerçekleştirdi. Kuantum teorisinin dolanıklık gibi gizemli özelliklerinin artık optik mühendisler tarafından kullanıldığını belirten Sergienko, bu özelliklerin klasik sistemlerden çok daha üstün performans sağlayan aygıtların geliştirilmesine yol açtığının altını çizdi.

Sergienko konuşmasına şöyle devam etti: “Yeni kuantum-teknik çözümler, modern teknolojinin birçok alanında devrimsel nitelikte dönüşüm yaratmayı ve hayatımızın çeşitli yönlerini iyileştirmeyi vaat ediyor. Kuantum iletişimi ve süper çözünürlüklü kuantum algılama, günümüzde dünya genelinde yoğun bir şekilde geliştirilmekte olan iki önemli alandır.  Kuantum iletişimi, kuantum teknolojisinin günlük yaşamda en somut fayda sağlayan alanlarından biridir.”

Kuantum bilgisayarlar gelecekte önemli ölçüde küçülecek

Kuantum bilgisayarların hâlen oldukça büyük boyutlara sahip olduğunu belirten Sergienko, yürütülen çalışmalar sayesinde bu sistemlerin gelecekte önemli ölçüde küçüleceğini ifade etti. Bu alandaki teknik sorunların giderilmesi halinde, hesaplama kapasitesi ve çeşitli pratik uygulamalar açısından çok daha ileri yeteneklerin kazanılabileceğine de değinen Sergienko, şöyle konuştu: “Kuantum bilgisayarlar, güçlü simülasyon yetenekleriyle birçok alandaki karmaşık problemleri çözebilir. Bu teknoloji, kuantum kimyası ve tıpta yeni keşiflere, kriptografi ve güvenli iletişimde ise çok önemli avantajlara yol açabilir.”