Çığ

ÇIĞ

Tanım ve Genel Bilgiler

Çığ, dağ yamaçları gibi eğimli yüzeylerde biriken büyük kar kütlelerinin, kendiliğinden veya tetikleyici bir etki sonucunda dengenin bozulması nedeniyle, aniden ve büyük bir hızla harekete geçip yamaç eğimi yönünde gösterdiği akma hareketidir. Çığ, Türkiye’de depremden sonra en çok can kaybına yol açan ikinci doğa olayıdır.

Çığın oluşabilmesi için yamaç eğiminin 28° ile 58° arasında olması gerekir. Bitki örtüsü olmayan, engebeli, dağlık ve eğimli araziler çığ oluşumuna uygundur. Özellikle gölgede kalan kuzey yamaçlar, karın sertleşmesi daha uzun sürdüğü ve iki sert tabaka arasında yumuşak tabaka oluştuğu için kış aylarında potansiyel çığ riski taşırlar. Çığ oluşumunda kar örtüsünün yapısı, rüzgâr, sıcaklık, zemin (kayalık veya ağaçsız çimenli zemin daha riskli) ve kar tabakaları arasındaki ara yüzeylerin donması etkili olur.

Çığ Türleri:

Toz Çığ: Kuru veya gevşek kardan oluşur. Saatte 400 km hıza erişebilir ve yarattığı hava basıncı ile büyük zarar verir. Basınçtan önce akciğerlere pompalanan kar-hava karışımı yüzünden can kaybı yaşanabilir.
Tabaka Çığı: Sert ve ezilmiş kardan oluşur. Önceden tahmin edilmesi çok zordur ve en ufak titreşimde ortaya çıkabilir, blok halinde hareket eder.
Ağır Kar Çığı: Nemli ve eski kardan oluşur, genellikle kış sonu görülür.

Tonlarca ağırlıktaki bir çığın altında kalan insanın yaşama şansı çok azdır. Kazazedelerin hayatta kalma şansı, yerlerinin hızla bulunmasına ve çıkarılmasına bağlıdır; ilk 15–20 dakika içinde bulunan birisinin yaşama şansı %90 civarındadır.

Korunma Yöntemleri

Afet Öncesi (Risk Azaltma ve Hazırlık)

Eğitim ve Bilgi Edinme:

Çığdan korunmanın ilk şartı çığ riskini iyi öğrenmektir. Gidilen bölgelerdeki çığ düşme dönemleri, riskli bölgeler ve çığ testi yöntemleri öğrenilmelidir.
Çığ profili açmayı ve kar katmanlarını yorumlamayı iyice öğrenmeden kış etkinlikleri yapılmamalıdır.
En sağlıklı bilgiyi yöre halkından alın; bölgede yaşayanlar çığ riski olan yerleri iyi bilirler.

Güvenlik ve Önleme:

Bol yağışlı dönemlerden sonra 5–10 günlük dönemlerde dağa gitmemeye çalışın; karların oturmasını ve düşebilecek çığların düşmesini bekleyin.
Çığ riski olan yerlerden toplu geçme yerine tek tek geçin. Bu, hem gruba verilen zararı minimuma indirir hem de tek kişiye hızlı müdahale şansı tanır.
Çığ ve sel yataklarına yeni yerleşim birimleri kurulmamalı ve mevcut yapılar derhal kaldırılmalıdır.

Ekipman: Çığ arama kurtarma malzemeleri (çığ sondası, çığ küreği ve Bieps/alıcı-verici) temin edilmelidir. Ekip üyelerinin her birinde Bieps cihazı bulunması hayatta kalma şansını güçlendirir.

Afet Sırası (Müdahale/Kurtulma)

Çığa Yakalanmadan Önce:

Toz kar çığını görürseniz, size ulaşmadan yanlara doğru kaçmaya çalışın.
Tabaka çığının kenarında iseniz, çığ hızlanmadan önce kazmanızla zemine tutunarak çığ bloğundan ayrılmaya çalışın.
Çığdan kaçamayacak durumdaysanız, arkasına sığınacağınız iri bir kaya parçası veya tutunacağınız büyük bir ağaç bulmaya çalışın.

Çığla Birlikte Hareket Ederken:

Sırtüstü yüzmeye benzer hareketler yaparak yüzeyde kalmak için çaba sarf edin.
Hareketiniz her zaman kenarlara doğru olsun.
Baton gibi hareket serbestliğini kısıtlayan malzemeleri hemen atın.
Ağzınıza burnunuza kar girmesini önlemeye çalışın.

Çığ Altında Kalındığında:

Panik yapmayın. Karın hareketi tam olarak durmadan (kar donmaya başlamadan) önce yüzeye çıkmak veya yaklaşmak için karı tekmelemeye çalışın.
Ellerle yüzün etrafında bir hava boşluğu oluşturmaya çalışın.
Karanlık sizi paniğe sürükleyebilir; bu da oksijeni hızla tüketmenize neden olur, bu yüzden daha yavaş nefes alıp verin.

Afet Sonrası (Kurtarma ve İlkyardım)

Kurtarma Organizasyonu:

Hemen aramaya başlanmalı, zira ilk dakikalar hayati öneme sahiptir.
Yardım çağırmak için bir kişi, ilk 15–20 dakikadan sonra gönderilmelidir.
Arama ekibinin ilk yapacağı iş, kayıp kişi veya kişilerin son görüldüğü noktayı saptamaktır.
Çalışma sırasında yeni çığ tehlikesine karşı bir gözcü konulmalı ve emniyetli bölge belirlenmelidir.
Arama, Bieps cihazı (kazazedede de varsa) veya çığ sondaları kullanılarak yapılmalıdır.

İlk Yardım:

Çığdan çıkarılan yaralıya yapılacak ilk müdahale, solunum yolunu açmaktır. Sürüklenme sırasında boğaza kaçan kar ve buz parçacıkları temizlenmelidir.
Solunum yoksa suni teneffüs (KPR) uygulanmalı.
Kazazede dikkatle çığ altından çıkarılır ve çığ riski olmayan bir noktaya taşınır; bu taşıma sırasında kazazedenin çığ altındaki pozisyonu korunmalıdır.
Hipotermi riski yüksektir. Hastanın vücut ısısını artırmak için soğuktan arındırılmış bir yere yatırılmalı; uyku tulumu ve kalın battaniye gibi malzemelerle ısıtılmaya çalışılmalıdır.
Giysileri kuru giysilerle değiştirmek yararlı olacaktır.
Bilinci yerinde olanlara sıcak içecek takviyesi yapılmalıdır.
Donuk bölgelerin ısıya tutulması, ovulması ve su toplayan bölgelerin patlatılması sakıncalıdır.